اینترنتِ بعدی رسیده است —
IPv6 خودمان، روی سرورهای ایران

اگر IPv4 را دفترچه‌تلفنی با ظرفیت چهار میلیارد شماره بدانید، IPv6 دفترچه‌ای است که می‌شود به هر دانه‌ی شن روی کره‌ی زمین نه یک شماره، که میلیاردها شماره داد. اما IPv6 فقط «آدرس بیشتر» نیست؛ طراحانش از فرصت استفاده کردند و چند گره‌ی قدیمی اینترنت را هم باز کردند.

چه چیزهایی واقعاً عوض شد؟

• اتصال سرتاسری، بدون NAT. وقتی آدرس کم نیست، لازم نیست دستگاه‌ها پشت یک آدرس مشترک پنهان شوند. هر سرور و هر سرویس می‌تواند آدرس عمومی خودش را داشته باشد و مستقیم در دسترس باشد — همان ایده‌ی اولیه‌ی اینترنت.
• سربرگ ساده‌تر و ثابت. سربرگ هر بسته‌ی IPv6 دقیقاً ۴۰ بایت است و فیلدهای کم‌کاربرد به «سربرگ‌های الحاقی» منتقل شده‌اند. سربرگ IPv6 اصلاً checksum ندارد و روترها بسته را تکه‌تکه نمی‌کنند؛ تکه‌تکه‌کردن فقط کار فرستنده است.
• پیکربندی خودکار. با SLAAC یک دستگاه می‌تواند از روی اعلام روتر، خودش آدرسش را بسازد؛ بدون اینکه حتماً سرور DHCP لازم باشد.
• خداحافظی با Broadcast. IPv6 اصلاً broadcast ندارد؛ جای آن را multicast و پروتکل کشف همسایه (NDP) گرفته که جانشین ARP هم هست.
• IPsec از روز اول در طراحی. در استانداردهای اولیه، پیاده‌سازی IPsec برای هر دستگاه IPv6 الزامی بود (نه لزوماً استفاده از آن)؛ RFC 6434 در ۲۰۱۱ آن را به «توصیه‌شده» تغییر داد. امروز بیشتر سیستم‌عامل‌ها از آن پشتیبانی می‌کنند، اما مثل IPv4 باید جداگانه پیکربندی شود.

و چه چیزی عوض نشد؟

TCP، UDP، HTTP، DNS، SSH و همه‌ی چیزهایی که هر روز با آن کار می‌کنید همان‌اند. وب‌سایت شما روی IPv6 همان وب‌سایت است؛ فقط کنار رکورد A، یک رکورد AAAA هم در DNS دارد. به همین دلیل گذار به IPv6 «خاموش‌کردن یکی و روشن‌کردن دیگری» نیست: سرورها سال‌ها هر دو را با هم دارند — به این حالت Dual-Stack می‌گویند، و سرورهای مهران هاست هم دقیقاً همین‌طورند: IPv4 سر جایش می‌ماند و IPv6 کنارش اضافه می‌شود.

دو قانون کوتاه‌نویسی

نوشتن ۳۹ کاراکتر برای هر آدرس خسته‌کننده است، پس دو قانون ساده (استاندارد RFC 5952) آن را کوتاه می‌کند:

1. صفرهای اول هر گروه حذف می‌شوند: 0100 می‌شود 100 و 0009 می‌شود 9.
2. طولانی‌ترین رشته‌ی گروه‌های تمام‌صفر، یک‌بار با :: جایگزین می‌شود. فقط یک‌بار — وگرنه معلوم نیست هر :: چند گروه است.

2a07:dcc0:0100:0009:0000:0000:0000:0002   # full form
2a07:dcc0:100:9:0:0:0:2                   # rule 1
2a07:dcc0:100:9::2                        # rule 2 — the standard form

چند آدرس که بد نیست بشناسید: ::1 همان 127.0.0.1 (loopback) است؛ هر آدرسی که با fe80: شروع شود «لینک‌محلی» است و فقط روی همان کارت شبکه معنا دارد؛ 2001:db8::/32 فقط برای مثال‌زدن در مستندات است و در اینترنت مسیر ندارد؛ و در آدرس URL باید آدرس IPv6 را داخل کروشه بگذارید: http://[2a07:dcc0:100:9::2]:8080/.

۱. آدرس را ببینید

بعد از بالا آمدن سرور، با SSH وارد شوید و ببینید آدرس روی کارت شبکه نشسته است یا نه:

ip -6 addr show scope global
ip -6 route show default

باید آدرسی را ببینید که با 2a07:dcc0: شروع می‌شود (همان آدرسی که در صفحه‌ی سرور در پنل نوشته شده) و یک مسیر پیش‌فرض از طریق fe80::1.

۲. اتصال را تست کنید

ping -6 -c 3 2001:4860:4860::8888      # Google Public DNS over IPv6
curl -6 https://ifconfig.co

خروجی دستور دوم باید همان آدرس IPv6 سرور شما باشد.

از بیرون هم می‌توانید مستقیم با IPv6 وارد سرور شوید: ssh root@2a07:dcc0:100:X::2 (به‌جای آن، آدرس سرور خودتان را از صفحه‌ی سرور بردارید). در scp و آدرس مرورگر، آدرس را داخل کروشه بنویسید.

۳. اگر آدرس روی کارت شبکه نبود

اگر سیستم‌عامل را دستی عوض کرده‌اید یا از قالب سفارشی استفاده می‌کنید و آدرس را نمی‌بینید، روی Ubuntu با netplan این‌طور تنظیمش کنید (نام کارت شبکه را از خروجی ip link بردارید و آدرس خودتان را بگذارید):

# /etc/netplan/60-ipv6.yaml
network:
  version: 2
  ethernets:
    eth0:
      addresses:
        - 2a07:dcc0:100:X::2/64    # your address, from the server page
      routes:
        - to: "::/0"
          via: "fe80::1"
          on-link: true

sudo chmod 600 /etc/netplan/60-ipv6.yaml
sudo netplan try      # rolls back by itself after 120 s unless you confirm

۴. سایت و سرویس‌ها را روی IPv6 بیاورید

• وب‌سرور: در nginx کنار listen 80; یک listen [::]:80; (و برای HTTPS، listen [::]:443 ssl;) بگذارید. آموزش نصب nginx روی اوبونتو
• DNS: برای دامنه یک رکورد AAAA با آدرس IPv6 سرور بسازید؛ رکورد A را نگه دارید تا کاربران IPv4 هم برسند. در پنل مهران هاست از بخش «مدیریت DNS» انجام می‌شود. رکوردهای DNS به زبان ساده
• سرویس‌های دیگر: بیشتر نرم‌افزارها اگر روی :: گوش بدهند، هر دو نسخه را پوشش می‌دهند. با ss -tlnp ببینید چه چیزی روی کدام آدرس باز است.